Van Arcken & Co: Het Koninklijke Sieraad dat Mijn Familiegeschiedenis Verbindt met Indonesië

 

Soms komt er tijdens het zoeken naar je familiegeschiedenis ineens een verhaal tevoorschijn dat je niet verwacht. Voor mij gebeurde dat toen ik ontdekte dat mijn familie aan de kant van mijn vaders moeder, Cecilia van Arcken, verbonden is met de geschiedenis van Van Arcken & Co.

De familie Van Arcken kende een bijzondere geschiedenis als horloge en instrumentmakers, hofleveranciers, juweliers en makers van kunstnijverheidswerken. Clemens Gerardus Franciscus van Arcken werd in de negentiende eeuw uitgenodigd door Koning Willem III op Paleis Het Loo en werd in 1854 hofleverancier van de Koning.

 

 

Een sieraad met een koninklijke geschiedenis.

Een koninklijk sieraad uit Batavia

Van Arcken & Co vervaardigde in Nederlands Indië bijzondere sieraden, juwelen en kunstnijverheidswerken. De firma was gevestigd in Batavia en ontwikkelde daar een eigen stijl van juwelen en ornamenten.

Een van de meest bijzondere opdrachten was een met diamanten uitgevoerde tiara voor koningin Wilhelmina. De sultan van Koetei liet het sieraad maken als kroningsgeschenk. Het ontwerp moest een typisch Indische uitstraling krijgen. Er was een boeddhistische vormgeving in te herkennen, geïnspireerd op een sieraad dat was afgebeeld op een Hindoebeeldje bij een tempel op Midden Java.

Het goud kwam uit Borneo en ook de edelstenen waren afkomstig uit die regio. Soendanese goudsmeden die voor Van Arcken werkten, voerden de tiara uit.

 

 

Het sieraad in verschillende verschijningsvormen binnen de koninklijke collectie.

Een sieraad dat bleef veranderen

Het bijzondere is dat de tiara later niet in haar oorspronkelijke vorm bewaard bleef. Het sieraad werd uit elkaar genomen en verschillende onderdelen kregen een nieuwe vorm. Onderdelen werden als broches gedragen en andere elementen werden als oorhangers gebruikt.

Juist dat raakt mij als kunstenaar. Een object kan veranderen van vorm en toch zijn geschiedenis blijven dragen. Het oorspronkelijke geheel verdwijnt misschien, maar de afzonderlijke onderdelen blijven zichtbaar en krijgen een nieuw leven.

 

 

Details van de sieraden zoals ze later werden gedragen.

Van familiegeschiedenis naar mijn eigen kunstenaarschap

Ik ben opgegroeid als dochter van Gerard Bruning en Wilna Haffmans. Mijn moeder was beeldhouster en medaillieur en mijn vader was beeldend kunstenaar. Kunst, maken, materiaal en vorm waren onderdeel van mijn jeugd.

Mijn eigen kunstenaarschap heeft vervolgens een heel andere richting genomen. Sinds 2001 werk ik aan het Mona Lisa Project. Ik ben begonnen met schilderen en ben daarna steeds verder gegaan met verschillende technieken en vormen van beeld maken. Ik werk nu toe naar 963 Mona Lisa’s, het eindpunt van mijn vijfentwintigjarige project.

Een onverwachte overeenkomst

Wanneer ik naar deze familiegeschiedenis kijk, zie ik een onverwachte overeenkomst. De familie Van Arcken maakte bijzondere objecten die door de tijd heen konden veranderen van vorm. Ik maak al vijfentwintig jaar steeds opnieuw hetzelfde beeld.

Ook ik onderzoek wat er gebeurt wanneer een beeld verandert, opnieuw wordt gemaakt en een nieuwe betekenis krijgt.

Daarom voelt de geschiedenis van Van Arcken & Co voor mij niet alleen als familiegeschiedenis. Het is ook een verhaal over kunst, ambacht, materiaal, techniek en verandering. Een verhaal dat zich afspeelt tussen Nederland, Batavia, Nederlands Indië en Indonesië.

Een draad door de tijd

Van Arcken begon met precisie, ambacht en materiaal. De firma groeide in Batavia uit tot een bedrijf dat horloges, juwelen, goud en zilver en bijzondere kunstnijverheidswerken vervaardigde. Clemens van Arcken bouwde daarmee een geschiedenis op die verschillende werelden met elkaar verbond.

Mijn ouders vonden hun weg in de beeldhouwkunst en medaillekunst. En ik vond mijn eigen weg in het steeds opnieuw onderzoeken van één van de beroemdste beelden uit de kunstgeschiedenis.

Van een horloge naar een sieraad. Van een sieraad naar een kunstwerk. Van één Mona Lisa naar honderden Mona Lisa’s. En uiteindelijk naar 963.

Voor mij is familiegeschiedenis daarom niet alleen kijken naar waar je vandaan komt. Het kan ook een manier zijn om beter te begrijpen waarom je maakt wat je maakt.

Misschien is dat uiteindelijk de mooiste verbinding tussen de familie Van Arcken en mijn eigen kunstenaarschap: de overtuiging dat een object meer kan zijn dan alleen zijn vorm. Het kan een verhaal dragen. Een geschiedenis bewaren. En door de tijd heen steeds opnieuw zichtbaar worden.

 

Florentijn Bruning

Beeldend kunstenaar en schrijfster

Mona Lisa Project

 

Natuurlijke zoektermen in dit artikel: Van Arcken & Co, familie Van Arcken, koninklijk sieraad, koningin Wilhelmina, Batavia, Indonesië, Nederlands Indië, familiegeschiedenis, Nederlandse kunstgeschiedenis, juwelen, kunstnijverheid, Clemens van Arcken.

Bron: familiehistorisch document over Van Arcken & Co, met historische verwijzingen naar de firma, het hofleverancierschap en de tiara.